Αν ένα πράγμα αγαπάμε πολύ με την έναρξη κάθε χρονιάς, είναι τα νέα ξεκινήματα και οι μεγαλεπήβολοι στόχοι. Συνήθως τις πρώτες μέρες του χρόνου αποφασίζουμε να ξεκινήσουμε δίαιτα, να διακόψουμε το κάπνισμα ή να εγγραφούμε σε ένα γυμναστήριο. Τι είναι αυτό που κάνει την αρχή ενός έτους, ενός μήνα ή μιας εβδομάδας να αποτελεί την ιδανική αφετηρία, όσων εδώ και καιρό σχεδιάζουμε;
Συνήθως έχουμε την ανάγκη για λόγους συμβολικούς, οι νέοι μας στόχοι να συνδέονται με χρονικές στιγμές – σταθμούς. Στιγμές που σηματοδοτούν την νέα αρχή, τη «γέννηση», την ελπίδα αλλά κυρίως την πολύτιμη ευκαιρία να ξεκινήσουμε από το μηδέν, απαλλαγμένοι από τα βάρη ή τις λάθος κινήσεις του παρελθόντος. Για πολλούς μάλιστα ο μήνας Ιανουάριος και η Δευτέρα, φαίνεται να αυξάνουν την κινητοποίηση τους και την αίσθηση δέσμευσης τους απέναντι σε ένα στόχο.
Ωστόσο, παρότι μεγάλη μερίδα του κόσμου υιοθετεί αυτή τη συνήθεια, τα δεδομένα δείχνουν ότι η ανάγκη στοχοθέτησης, σχεδόν αποκλειστικά, στην αρχή του χρόνου ή της εβδομάδας, ενδέχεται στην πραγματικότητα να συγκαλύπτει την αναβλητικότητα μας. Η αναβλητικότητα είναι μία από τις πιο συνηθισμένες, φυσιολογικές και υπό συνθήκες χρήσιμες, ανθρώπινες αντιδράσεις. Τι γίνεται όμως όταν αυτή συμπεριφορά γίνεται πάγια τακτική;
Η αναβλητικότητα επιδρά στην ψυχική μας κατάσταση, περίπου σαν ένα βραχείας δράσης αγχολυτικό φάρμακο. Αρχικά δηλαδή μας ανακουφίζει από το άγχος, δίνοντας μας μια ψευδαίσθηση ελευθερίας, χρόνου και άνεσης. Σύντομα όμως αυτή η καθυστέρηση, μας επιφορτίζει με πολλαπλάσιες και ίσως πιο επείγουσες εκκρεμότητες, εκτοξεύοντας το άγχος μας στα ύψη.
Όταν οι στόχοι μας είναι αόριστοι, ανέφικτοι και δεν αποτελούν προϊόν εγγενών κινήτρων και αυθεντικά προσωπικής επιθυμίας είναι πολύ πιθανό να τους αναβάλλουμε. Ο φόβος της αποτυχίας, οι ελλιπείς δεξιότητες οργάνωσης το άγχος και τα χαμηλά επίπεδα ενέργειας μπορούν επίσης να οδηγήσουν σε αναβλητική συμπεριφορά.
Η αναβλητικότητα όμως, αποτελεί εκτός των άλλων και προϊόν μαθημένης συμπεριφοράς, με αποτέλεσμα όσο περισσότερο την υιοθετούμε ως στρατηγική αντιμετώπισης, τόσο να ενδυναμώνεται κι έτσι να παίρνει τη μορφή συνήθειας. Σε βάθος χρόνου εξοικειωνόμαστε με την επιλογή της αποφυγής και σύντομα οι δεξιότητες της κινητοποίησης, του προγραμματισμού και της συνέπειας-δέσμευσης, αποδυναμώνονται σημαντικά. Το καλό με τις «κακές συνήθειες» είναι ότι μπορεί να αποτελούν σχετικά σταθερά μοτίβα συμπεριφοράς, αλλά όχι άκαμπτα.
Ένα πρώτο σημαντικό βήμα είναι να εντοπίσουμε και να καταγράψουμε τους στόχους που έχουν πραγματική σημασία για εμάς τους ίδιους, ανεπηρέαστοι από τις φιλοδοξίες των σημαντικών άλλων της ζωής μας. Αν οι στόχοι μας δεν είναι γέννημα εσωτερικών κινήτρων και προσωπικών αναγκών είναι δύσκολο να δεσμευτούμε σε αυτούς. Στη συνέχεια μπορούμε να τους ιεραρχήσουμε ανάλογα με τις προτεραιότητες και τις ανάγκες της ζωής μας τη δεδομένη στιγμή, ή και να τους διασπάσουμε σε επιμέρους στόχους αν χρειαστεί. Είναι απίθανο να επείγουν όλες μας εκκρεμότητες στον ίδιο βαθμό και η προσπάθεια επίλυσης τους ταυτόχρονα, μάλλον θα μας απελπίσει. Γι’ αυτό μετά την ιεράρχηση ας ξεκινήσουμε να αναλαμβάνουμε δράση από τους μικρότερους, ευκολότερους και πιο εφικτούς στόχους.
Ας αποφύγουμε να ξεκινήσουμε από τα δύσκολα ή να αναλάβουμε πολλές εκκρεμότητες μαζί, προκειμένου να αξιοποιήσουμε την προσφάτως αποκτηθείσα κινητοποίηση μας. Δεν έχει νόημα να τιμωρήσουμε τον εαυτό μας για μια ενδεχόμενη αναβλητικότητα χρόνων, ούτε και είναι δυνατό να «πάρουμε τη ρεβάνς» για όλες τις ανεπίλυτες υποθέσεις μας, με το ξεκίνημα μας. Καμία συνήθεια δεν αποβάλλεται αποτελεσματικά όταν γίνεται με τρόπο βίαιο, αντιθέτως επιστρέφει «φοβισμένη» και επομένως πιο ισχυρή.
Είναι σημαντικό σε αυτήν πορεία μετάβασης να σεβόμαστε παράλληλα τις ανάγκες μας και να μην επιδοθούμε ψυχαναγκαστικά στην εκπλήρωση όλων μας των στόχων εδώ και τώρα. Δεν έχει κανένα νόημα να επιβαρυνθούμε ψυχικά προκειμένου να μικρύνει γρήγορα η λίστα μας. Άλλωστε επιτυχία από μόνη της δεν αρκεί για να εξασφαλίσουμε την ευτυχία.