H 10η Οκτωβρίου έχει καθιερωθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), ως η Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας και φέτος ήταν αφιερωμένη στην πρόληψη της αυτοκτονίας.
Όλοι λίγο πολύ έχουμε ακούσει ότι ο αριθμός των αυτοκτονιών έχει αυξηθεί τα τελευταία χρόνια, ωστόσο τα επίσημα και καταγεγραμμένα ποσοστά, κρούουν κυριολεκτικά τον κώδωνα του κινδύνου. Σύμφωνα με στοιχεία του ΠΟΥ υπολογίζεται, πως κάθε χρόνο 800.000 άνθρωποι παγκοσμίως βάζουν τέλος στην ζωή τους, ενώ η αυτοκτονία θεωρείται η δεύτερη σε σειρά αιτία θανάτου για άτομα ηλικίας από 15 έως 25 ετών.Μάλιστα εκτιμάται ότι σε κάθε πράξη αυτοκτονίας αντιστοιχούν τουλάχιστον άλλες είκοσι απόπειρες, ενώ φαίνεται πως το 55% των θανάτων παγκοσμίως οφείλεται σε πράξεις αυτοκτονίας, ποσοστό μεγαλύτερο από τους θανάτους που αποδίδονται σε πολέμους και ανθρωποκτονίες μαζί.
Ακόμη όμως και αυτά τα πολύ υψηλά ποσοστά, δεν δύνανται να αποτυπώσουν, ούτε τη σοβαρότητα, ούτε την πραγματική έκταση του φαινομένου. Τα ανεπίσημα ποσοστά αυτοκτονιών παγκοσμίως, υπολογίζεται ότι ξεπερνούν σημαντικά τα ως τώρα καταγεγραμμένα, καθώς τόσο η αυτοκτονία όσος και η αυτοκτονική-αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, κουβαλούν ένα φορτίο επώδυνο, με πολλές και διαφορετικές προεκτάσεις.
Για παράδειγμα, όσον αφορά τα ποσοστά αυτοκτονιών, η Ελλάδα κατέχει μια χαμηλή θέση σε σχέση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες. Τα επίσημα ποσοστά θανάτων οφειλόμενων σε αυτοκτονία στη χώρα μας, δεν ξεπέρασαν το 4,2-4,3% για την περίοδο 2011-2014, ενώ κατά τα έτη 2010-2015 σημειώθηκαν τουλάχιστον 2.989 αυτοκτονίες. Ωστόσο η πραγματικότητα εκτιμάται ότι είναι πολύ διαφορετική. Πολλά από τα εν λόγω περιστατικά, δεν καταγράφονται ως πράξεις αυτοκτονίας, για λόγους κοινωνικούς και θρησκευτικούς, ενώ δεν υπάρχει σχεδόν καμία επίσημη καταγραφή για τις απόπειρες που έχουν διαπραχθεί.
Η αυτοκτονία ακόμη και σήμερα, αποτελεί πράξη που στιγματίζεται, πιθανόν περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη ψυχοκοινωνική ευαλωτότητα και μάλιστα με ένα αποτύπωμα ισχυρό στον χρόνο, για όλη την οικογένεια του θανόντος. Δεν είναι λίγες οι φορές που η αυτοκτονία ενός ανθρώπου, μετατρέπεται σε τραγικό οικογενειακό μυστικό, προδιεγεγγραμμένο να βαραίνει ακόμη και τις επόμενες γενιές των στενών συγγενών μας. Όταν λοιπόν μια πράξη μας, κινδυνεύει να αποτελέσει το μελανό σημείο της οικογενειακής μας κληρονομιάς, πόσο εύκολα το μοιραζόμαστε σε όσους αγαπάμε; Πόσο εύκολα ζητάμε βοήθεια, όταν τα κοινωνικά στερεότυπα υπαγορεύουν, ότι αυτοκτονούν, όσοι είναι «περίεργοι, εκκεντρικοί»;
Η κατάληξη δεν είναι αναπότρεπτη αν σκεφτεί κανείς ότι το 95% των αυτοκτονιών θα μπορούσαν να αποφευχθούν, κατόπιν έγκαιρης παρέμβασης. Οι άνθρωποι που πρόκειται να επιχειρήσουν να αυτοκτονήσουν, συχνά μιλούν για την αυτοκτονία ή για το θάνατο. Πολλές φορές τα μηνύματα έρχονται κεκαλυμμένα, μέσα από κουβέντες όπως «η ζωή μου δεν έχει κανένα νόημα» ή « σας είμαι μόνο βάρος, θα ήσασταν πολύ καλύτερα χωρίς εμένα».
Το βασικό κλειδί της δύσκολης αυτής ιστορίας, είναι να λαμβάνουμε σοβαρά υπόψιν αυτά τα μηνύματα και να μην υποεκτιμάμε τις προθέσεις ή τις ικανότητες, του ανθρώπου που υποφέρει. Οφείλουμε να μιλήσουμε ανοικτά για την αυτοκτονία ώστε να διευκολύνουμε και το άτομο να μιλήσει για όσα τον απασχολούν. Το δεύτερο ίσως καθοριστικό σημείο, είναι η αναζήτηση βοήθειας από ειδικούς και επαγγελματίες ψυχικής υγείας. Όσο καλές κι αν είναι οι προθέσεις μας, υπάρχουν καταστάσεις που είναι απαγορευτικό και δυσβάσταχτο να τις χειριστούμε μόνοι, δίχως επαγγελματική καθοδήγηση και υποστήριξη.
Ο μεγαλύτερος ίσως μύθος για την αυτοκτονία, είναι ότι όσοι την επιχειρούν, θέλουν να βάλουν τέλος στη ζωή τους. Η αλήθεια είναι ότι η πλειοψηφία όσων επέζησαν από απόπειρα και έλαβαν υποστήριξη, δηλώνουν ευτυχείς που σώθηκαν. Ο θάνατος δεν είναι ο σκοπός τους, αλλά η μόνη επιλογή που φαντάζει αποτελεσματική λύση στο αδιέξοδο τους, τη δεδομένη στιγμή. Τα υψηλά ποσοστά καταδεικνύουν την επείγουσα ανάγκη για ενημέρωση, επικοινωνία του προβλήματος και έγκαιρη παρέμβαση. Αντίθετα η αποσιώπηση του προβλήματος, το κοινωνικό στίγμα που το ακολουθεί και η απομόνωση, απλά θα ανεβάζουν σταθερά αυτά τα ήδη τραγικά ποσοστά.